จากซานติก้าถึงโรงเบียร์ลาดพร้าว 17 ปีผ่านไป ทำไม "ทางหนีไฟ" ยังกลายเป็นทางตันในคืนวิกฤต?

เกิดอะไรขึ้นในคืนวันที่ 12 กรกฎาคม

ข้อมูลจากการตรวจพื้นที่เบื้องต้นระบุว่า เพลิงลุกลามผ่านฝ้าเพดานอย่างรวดเร็วในช่วงที่มีผู้ใช้บริการหนาแน่น ผู้เสียชีวิตจำนวนหนึ่งถูกพบกระจุกตัวบริเวณทางไปห้องน้ำและภายในห้องน้ำ โดยมีรายงานถึงปัญหาไฟฟ้าดับ ป้ายทางออกที่ไม่ชัดเจน และสิ่งกีดขวางใกล้เส้นทางหลบหนี แต่ทั้งหมดต้องรอผลตรวจพิสูจน์ก่อนสรุปว่าเป็นสาเหตุโดยตรงค่ะ

ก่อนเปิดสถานบันเทิง ต้องมีใบอนุญาตอะไร?

การใช้ชื่อว่า "ร้านอาหาร" "โรงเบียร์" หรือ "สถานบันเทิง" ไม่ได้เป็นตัวตัดสินเพียงอย่างเดียวว่ากิจการต้องขอใบอนุญาตประเภทใด แต่ต้องพิจารณาลักษณะการดำเนินงานจริง เช่น มีดนตรีหรือการแสดง เปิดให้เต้นรำ จำหน่ายสุรา และเปิดหลังเวลา 24.00 น. หรือไม่

ตามพระราชบัญญัติสถานบริการ กิจการที่เข้าข่ายสถานบริการต้องได้รับใบอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนเปิดดำเนินการ สำหรับกรุงเทพมหานคร การยื่นคำขอเริ่มต้นในท้องที่ที่สถานประกอบการตั้งอยู่ และผู้มีอำนาจอนุญาตตามกฎหมายคือผู้บัญชาการตำรวจนครบาล

นอกจากใบอนุญาตสถานบริการแล้ว อาคารต้องได้รับอนุญาตให้ใช้ตรงตามประเภทกิจการตามกฎหมายควบคุมอาคาร มีใบรับรองการใช้อาคาร และผ่านข้อกำหนดด้านระบบป้องกันอัคคีภัย ทางออกฉุกเฉิน ระบบไฟสำรอง และอุปกรณ์ดับเพลิงด้วย การมีใบอนุญาตเพียงใบเดียวจึงไม่ได้หมายความว่า "ปลอดภัยครบทุกด้าน"

ทางหนีไฟที่ถูกต้องต้องเป็นอย่างไร?

กฎกระทรวงสำหรับอาคารที่ใช้ประกอบกิจการสถานบริการกำหนดว่า แนวทางเดินภายในต้องมีป้ายบอกทางหนีไฟที่มองเห็นชัดเจนตลอดเวลา และต้องนำไปสู่บันไดหนีไฟหรือทางออกได้โดยสะดวก

หลักสำคัญไม่ได้มีเพียง "มีประตูทางออก" แต่ทางออกนั้นต้องใช้งานได้จริง ได้แก่

• ไม่มีโต๊ะ เก้าอี้ ลังสินค้า หรืออุปกรณ์กีดขวาง
• ประตูต้องเปิดได้ทันทีจากด้านใน
• มีป้ายและไฟฉุกเฉินที่มองเห็นได้เมื่อไฟดับหรือมีควัน
• เส้นทางต้องไม่พาผู้คนไปยังห้องน้ำ ห้องเก็บของ หรือจุดอับ
• บันไดและผนังทางหนีไฟต้องช่วยป้องกันไฟและควันตามมาตรฐานอาคาร

ย้อนรอยเหตุใหญ่ จากซานติก้าถึงวันนี้

1 มกราคม 2552 — ซานติก้าผับ: เหตุเพลิงไหม้ซานติก้าผับย่านเอกมัย ทำให้มีผู้เสียชีวิต 67 ราย และบาดเจ็บ 117 ราย เปลวไฟและควันลุกลามอย่างรวดเร็ว ขณะที่ผู้ใช้บริการจำนวนมากพยายามหนีออกทางประตูที่มีพื้นที่จำกัด ภายในอาคารยังมีวัสดุดูดซับเสียงที่กลายเป็นเชื้อเพลิงอย่างดี ภายหลังศาลปกครองมีคำวินิจฉัยให้กรุงเทพมหานครร่วมรับผิดชอบค่าเสียหายบางส่วน เนื่องจากมีส่วนปล่อยปละละเลยในการตรวจสอบอาคารและการใช้งานสถานบริการ กรณีนี้จึงไม่ได้ตั้งคำถามเฉพาะเจ้าของกิจการ แต่รวมถึงประสิทธิภาพการกำกับดูแลของรัฐด้วย

5 สิงหาคม 2565 — เมาน์เทนบี: เพลิงไหม้สถานบันเทิงในจังหวัดชลบุรีทำให้บทเรียนจากซานติก้ากลับมาอีกครั้ง ทั้งเรื่องทางออก จำนวนประตู วัสดุตกแต่งภายใน และการใช้พลุหรือเอฟเฟกต์บนเวที เหตุการณ์นี้กระตุ้นให้มีการตรวจสถานบริการทั่วประเทศ แต่คำถามคือ การตรวจเข้มเกิดขึ้นต่อเนื่องหรือเฉพาะหลังมีผู้เสียชีวิตแล้วเท่านั้น

12 กรกฎาคม 2569 — โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว: เหตุครั้งล่าสุดทำให้สังคมต้องย้อนถามอีกครั้งว่า อาคารได้รับอนุญาตให้ใช้เป็นกิจการประเภทใด ใบอนุญาตครบหรือไม่ จำนวนผู้ใช้บริการเกินขีดจำกัดหรือเปล่า ทางหนีไฟเปิดใช้งานได้จริงหรือไม่ และมีการตรวจซ้ำครั้งล่าสุดเมื่อใด

ประเด็นเหล่านี้ยังอยู่ระหว่างการสอบสวน จึงไม่ควรกล่าวหาว่าบุคคลหรือหน่วยงานใดกระทำผิดจนกว่าจะมีผลตรวจสอบอย่างเป็นทางการค่ะ

ปัญหาอาจไม่ใช่ "ไม่มีกฎหมาย" แต่คือการบังคับใช้

ประเทศไทยมีกฎหมายกำหนดเรื่องใบอนุญาต อาคาร ระบบดับเพลิง ป้ายทางออก และทางหนีไฟไว้แล้ว แต่ช่องว่างสำคัญคือ การตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอหลังได้รับใบอนุญาต

สถานที่หนึ่งอาจผ่านการตรวจในวันเปิดกิจการ แต่ภายหลังมีการต่อเติมเวที เพิ่มโต๊ะ ปิดประตูเพื่อกันเสียง วางสินค้าในทางเดิน หรือเปลี่ยนรูปแบบการใช้พื้นที่ หากไม่มีการตรวจซ้ำตามสภาพจริง ระบบความปลอดภัยที่เคยผ่านมาตรฐานก็อาจใช้ไม่ได้ในวันเกิดเหตุ

งานวิชาการด้านกฎหมายสถานบริการเคยชี้ไว้ว่า แม้รัฐกำหนดให้ตรวจอาคารก่อนอนุญาต แต่การตรวจอย่างต่อเนื่อง การให้ความรู้ และการซ้อมอพยพยังเป็นจุดอ่อนของระบบ

บทเรียนที่ต้องเปลี่ยนเป็นมาตรการ

• ใบอนุญาตต้องตรวจสอบได้โดยประชาชน: หน้าสถานประกอบการควรมี QR Code ให้ตรวจสอบประเภทใบอนุญาต จำนวนคนสูงสุด วันตรวจอาคาร และวันหมดอายุได้ทันที
• ทางหนีไฟต้องผ่านการทดสอบจริง ไม่ใช่ดูจากแบบ: เจ้าหน้าที่ควรทดลองเปิดประตู เดินเส้นทางจริงในสภาพไฟดับ และตรวจว่าป้ายยังมองเห็นผ่านควันได้หรือไม่
• ตรวจซ้ำโดยไม่แจ้งล่วงหน้า: โดยเฉพาะคืนที่มีการแสดง คอนเสิร์ต หรือผู้ใช้บริการหนาแน่น เพราะเป็นสภาพที่ใกล้เคียงเหตุจริงที่สุด
• ห้ามใช้เอฟเฟกต์เปลวไฟและพลุในพื้นที่ปิดโดยไม่มีระบบรองรับ: รวมถึงต้องตรวจวัสดุตกแต่ง ฝ้า ผนัง และฉนวนซับเสียงว่าเป็นวัสดุลามไฟหรือสร้างควันพิษหรือไม่
• ผู้ประกอบการต้องซ้อมอพยพกับพนักงานทุกคน: เมื่อเกิดเหตุ พนักงานต้องรู้ว่าจะตัดไฟ เปิดประตู นำผู้คนออกทางใด และห้ามพาผู้ใช้บริการเข้าสู่จุดอับ

สิ่งที่ประชาชนตรวจได้ภายใน 30 วินาที

ก่อนนั่งในร้าน ควรมองหาทางออกอย่างน้อยสองทาง ตรวจว่าป้าย EXIT อยู่ตรงไหน และหลีกเลี่ยงโต๊ะที่อยู่ลึกหรือใกล้ห้องน้ำโดยไม่มีทางออกอื่น

เมื่อเกิดควัน อย่าย้อนกลับไปหยิบของ อย่าใช้ลิฟต์ ก้มตัวต่ำเพื่อลดการสูดควัน และเคลื่อนไปยังทางออกที่ใกล้ที่สุด หากประตูหนึ่งมีผู้คนเบียดกันมาก ให้เปลี่ยนไปยังทางออกสำรองทันที

บทสรุป

ตั้งแต่ซานติก้าจนถึงโรงเบียร์ลาดพร้าว สิ่งที่เกิดซ้ำไม่ใช่เพียงเปลวไฟ แต่คือความสับสนในวินาทีที่ทุกคนต้องรู้ว่า จะหนีไปทางไหน

สถานบันเทิงที่ปลอดภัย ไม่ใช่เพียงสถานที่ที่มีใบอนุญาต แต่ต้องเป็นสถานที่ที่ทุกประตูเปิดได้ ทุกป้ายมองเห็น และทุกคนออกมาได้จริง

แหล่งอ้างอิง

• Thai PBS — ไทม์ไลน์เพลิงไหม้โรงเบียร์ลาดพร้าว: รายงานเวลาเกิดเหตุ จำนวนผู้เสียชีวิต ผู้บาดเจ็บ และการควบคุมเพลิงเบื้องต้น
• Thai PBS — ย้อนรอยซานติก้าและเมาน์เทนบี: ใช้สำหรับเปรียบเทียบประเด็นทางหนีไฟ ป้ายบอกทาง วัสดุตกแต่ง และบทเรียนจากเหตุการณ์ในอดีต
• Thai PBS — ส่องความรับผิดชอบกรณีโรงเบียร์ลาดพร้าว: ใช้ประกอบประเด็นใบอนุญาต การใช้อาคาร การตรวจสอบสถานประกอบการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
• กฎกระทรวงกำหนดระบบความปลอดภัยของอาคารที่ใช้เป็นสถานบริการ พ.ศ. 2555: กำหนดให้แนวทางเดินภายในต้องมีป้ายบอกทางหนีไฟที่มองเห็นชัด และนำไปสู่ทางออกหรือบันไดหนีไฟได้สะดวก
• วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ผ่าน Thai PBS: ข้อเสนอเรื่องทางหนีไฟต้องไม่ถูกกีดขวาง ระบบเตือนภัยและอุปกรณ์ดับเพลิงต้องใช้งานได้จริง
• บทเรียนจากเหตุเมาน์เทนบี: ใช้ประกอบข้อกำหนดเรื่องจำนวนทางออกและประตูหนีไฟในสถานบริการที่รองรับคนจำนวนมาก

หมายเหตุจากกองบรรณาธิการ

กองบรรณาธิการ Lookkidd News เรียบเรียงจากรายงานข่าวของสื่อสาธารณะ ข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และกฎหมายด้านความปลอดภัยอาคาร ข้อมูลเหตุโรงเบียร์ลาดพร้าวยังอยู่ระหว่างการสอบสวน จึงควรติดตามผลตรวจอย่างเป็นทางการก่อนสรุปสาเหตุหรือความรับผิดของบุคคลใด